Chủng tộc, một vấn nạn nhức nhối

 của  xã hội Mỹ

 

 

Quốc gia Hoa Kỳ (Hiệp Chủng Quốc Mỹ Châu) thường được ví như chiếc lò cừ, trong đó tập hợp nhiều chủng tộc, sống hài hòa và thoải mái bên nhau, tạo thành một quốc gia hùng cường với nền văn hóa đa dạng. Thật ra trên thực tế vấn đề dị biệt chủng tộc thường xuyên là vấn đề gây chia rẽ trong xã hội. Hai sắc dân chiếm đa số là Mỹ trắng và Mỹ đen. Mỹ trắng là hậu duệ của đám di dân đến nước Mỹ từ thời lập quốc cách đây trên hai trăm năm. Mỹ đen là hậu duệ của đám nô lệ Phi Châu bị bắt cóc bán sang Hoa Kỳ làm lao công cho các nông trại ở các tiểu bang miền Nam. Dù Mỹ đen được giải phóng khỏi đời sống nô lệ cách đây trên nửa thế kỷ, nhưng vết rạn nứt giữa Mỹ đen và Mỹ trắng vẫn âm ỉ, như là một mối họa tâm phúc. Thượng tuần tháng 12 năm 2002, một biến cố trên chính trường nước Mỹ đã khơi dậy cái dĩ vãng về chủng tộc của quốc gia này như sẽ trình bầy sau đây.

 

Đang yên đang lành, đọc canh (kinh) phải tội

 

Đó là trường hợp cụ Thượng Trend Lott, năm nay 61 tuổi và đã ở chức vụ dân cử trên 30 năm.

Ngày 5 tháng 12, 2002. cụ dự Lễ Mừng Đại Thọ Bách Tuế của cụ Thượng Strom Thurmond tổ chức tại tòa nhà Quốc Hội Capitol Hill. Và cụ được mời lên nói đôi lời chúc mừng, vì còn ai xứng đáng hơn nữa. Cụ đã từng là trưởng khối đa số Thượng Nghị Sĩ đảng Cộng Hòa trước đây và tháng Giêng này, khi Thượng Viện nhóm phiên họp đầu tiên năm 2003 (đảng Cộng Hòa chiếm đa số) cụ lại sẽ giữ chức vụ lãnh đạo như cũ.

Cụ Lott tươi cười lịch lãm, gài lại nút áo vest, nhanh nhẹn lên máy vi âm. Mọi người yên chí sẽ được nghe những câu nói tốt đẹp xã giao thường lệ. Không ai ngờ trong đó lại có một câu "tai hại bạc triệu" ''Tôi muốn nói câu này về tiểu bang của  tôi: khi cụ Thượng Strom Thurmond ứng cử Tổng Thống, chúng tôi bỏ phiếu cho cụ. Chúng tôi hãnh diện về điều này. Và nếu mọi người theo gương đó, chúng ta đã không có những rắc rối trong những năm vừa qua." (I want to say this about my state: when Strom Thurmond ran for the President, we voted for him. We're proud of it. And if the rest of the country had followed our lead, we wouldn't have had all of these problems over all these years, either.)

Không khí trong phòng đang vui nhộn bỗng khựng lại một giây. Không ai có thể ngờ một chính khách lão thành như Lott lại có thể "phán" một câu như vậy. Người Việt chúng ta không hiện diện tại đất nước này năm 1948 nên không nắm bắt ngay được š nghĩa của câu trên, nhưng đối với dân Mỹ, đặc biệt là với những người chọn lọc tham dự buổi tiệc, toàn là các nhà chính trị, nhà báo, và những nhân vật uyên bác và quyền lực, thì không ai lạ gì. Quê hương Missìssippi của Thượng Nghị Sĩ Lott là một tiểu bang miền Nam đã tách rời khỏi nước Mỹ vì bất đồng š kiến trong vấn đề chấp nhận cho nô lệ Mỹ đen bình quyền và được hưởng những quyền tự do căn bản, gây nên cuộc nội chiến tại Mỹ. Khi miền Bắc chiến thắng miền Nam, nước Mỹ thống nhất, nhưng trong những sinh hoạt dân chủ sau này, các tiểu bang miền Nam vẫn chống đối việc hội nhập Mỹ đen vào xã hội Mỹ trắng. Năm 1948 Thượng Nghị Sĩ Thurmond ly khai đảng Dân Chủ vì Tổng Thống Harry Truman chủ trương nới rộng quyền cho Mỹ đen. Thurmond ứng cử Tổng Thống với tư cách độc lập chủ trương tách biệt chủng tộc (segregation of the races) . Ông tuyên bố thẳng thừng: "Tất cả luật lệ của Washington, và ngay cả lưỡi lê của quân đội cũng không thể đưa Mỹ đen vào tư gia của chúng  ta, vào trường học của chúng ta, vào nhà thờ của chúng ta." Thurmond chiếm được 39 phiếu cử tri đoàn (electoral votes).

Người ta biết rằng mỗi lời nói của một chính khách trong mọi trường hợp là một cân nhắc, tính toán kỹ lưỡng. Những bài diễn văn được các chuyên viên soạn thảo, sau đó được tham khảo cẩn thận với các cố vấn và được tập dượt từng chi tiết do các chính khách sẽ lên diễn đàn. Dư luận vẫn không sao hiểu được sự sơ suất của Lott. Có lẽ câu nói này không ở trong bài diễn văn được soạn trước, vả lại trong không khí vui tươi, không nhiều nghi thức của một buổi tiệc mừng sinh nhật, Lott đã vui nên nói một câu khôi hài cốt lấy lòng Thurmond, những tưởng câu nói vô thưởng vô phạt, vì dù sao đi nữa, cái thời kỳ thị chủng tộc đã qua từ lâu, có muốn đi ngược dòng lịch sử cũng không được. Ai ngờ với chú tâm soi mói của đảng đối lập, của các nhà báo lắm chuyện và có trí nhớ dai, thì đây quả là một lỗi lầm tai hại trong đời chính trị của Lott. Thật là "một phút lỗi lầm, ngán thu ôm hận"

 

Quả bom nổ chậm

 

Với thắng lợi của đảng Cộng Hoà trong kỳ bầu cử Thượng Nghị Sĩ, Dân Biểu, Thống Đốc giưã nhiệm kỳ Tổng Thống vừa qua, lần đầu tiên sau trên 40 năm đảng Cộng Hòa đạt được thành quả hy hữu này, Tổng Thống, Lưỡng Viện đều thuộc đảng Cộng Hoà. Lš do là sau biến cố 11 tháng 9, Bush cương quyết đánh khủng bố tới cùng, không ngần ngại gia tăng ngân sách quốc phòng, "diều hâu" toan tính gây chiến cùng Iraq, khiến uy tín đảng Cộng Hòa lên nhanh. Trước đây Bush được coi là yếu xìu, non kém trong trường ngoại giao và những khủng hoảng quốc tế, nay Bush chứng tỏ là người quyết liệt, nhất định chiến thắng kẻ nào dám đụng vào danh dự của nước Mỹ.

Thua đau, đảng Dân Chủ thấy sơ hở của Lott là cơ hội bằng vàng để chứng tỏ cho Mỹ đen thấy, đảng Cộng Hòa kỳ thị chủng tộc, hy vọng câu được số phiếu Mỹ đen trong kỳ bầu cử Tổng Thống năm 2004, hầu lật ngược thế cờ.

Cơn bão ngầm được hình thành từ từ. Thoạt đầu là những bình luận ngắn trên mạng lưới Internet. Vài ngày sau, khi Lott về Florida nghỉ hè, bài quan điểm của hai nhật báo lớn là Wall Street Journal và Washington Post mới đề cập đến biến cố này. Cho đến lúc đó, Lott vẫn chưa nắm được tầm nghiêm trọng của vấn đề, những tưởng chỉ cần xin lỗi qua loa là xong.

Nào ngờ, cơn bão càng ngày càng xoáy nhanh tạo thêm sức mạnh do những lực ngầm thúc đẩy, thổi thêm vào. Cho đến một lúc Tổng Thống Bush thấy nguy cơ có thể xẩy đến cho đảng Cộng Hòa trong tương lai.Trong lần xuất hiện trước một số đông đảo khán giả Mỹ đen tại Philadelphia tuần lễ sau, Bush phải chữa lửa: "Lời nói của Thượng Nghị sĩ Lott không phản ảnh tinh thần của nước Mỹ." Nét mặt lạnh và giọng nói nghiêm trọng, Bush cho hay: "Lott đề cập đến việc tách biệt chủng tộc là sai lầm và ''đụng chạm'' (offensive)".

Cảm nhận được nỗi hiểm nghèo đang chờ đợi trong tương lai, ngay sau đó Lott xin lỗi 5 lần liên tiếp, mỗi lần lại thành khẩn tha thiết hơn lần trước, kế cả xuất hiện trên băng tần truyền hình của Mỹ đen.

Nhưng việc gì đến phải đến. Tuy cố gắng hết sức, Lott đã không giữ được chức vụ Trưởng Khối Đa Số tại Thượng Viện. Lott phải bước xuống nhường danh dự này cho Thượng Nghị Sĩ Frist, tiểu bang Tennesee. Nhưng Lott vẫn là Thượng Nghị Sĩ của Mississipi, để Cộng Hòa còn giữ được thế đa số tại Thượng Viện với 51/50 ghế.

Tất cả là vì tương lai của Tổng Thống Bush và đảng Cộng Hòa năm  2004.

Tội nghiệp cho Lott, đang trên đường tiến tới vinh quang, thế mà chỉ vì một câu nói bông đùa lúc trà dư tửu hậu, mà lâm vào khúc quanh bất chợt, tiêu ma cả sự nghiệp chính trị đã dầy công vun sới mấy chục năm nay. Than ôi. danh vọng trên cõi đời này chẳng khác đám mây trôi (phù vân), thoắt chốc đã thay hình đổi dạng, mấy ai có ngờ. Thật là "bức tranh vân cẩu vẽ người tang thương".

Nói cho cùng, Lott chỉ là con dê tế thần trên trường chính trị.

 

Tượng đất

 

Đến đây ta mới thấy sức mạnh của thể chế dân chủ với quyền lực của lá phiếu ngưòi dân. Chức vị Tổng Thống với quyền uy tột đỉnh khắp thế giới, các vị Thượng Nghị Sĩ, Dân Biểu, quí phái sang trọng đầy uy quyền, cùng các chức sắc dân cử khác, tưởng chừng cao xa vời vợi so với đám dân đen cùng đinh, thiếu học, tầm thường nhưng khi hữu sự mới thấy chính đám dân ngu khu đen đã cầm địa vị và danh vọng của các đấng bậc nầy trong tay.

Nhân chuyện này, chúng ta không khỏi liên tưởng đến một câu chuyện tương tự trong Phật giáo. Ở một làng kia, có một ngôi đền trong đó thờ một tượng thần rất linh thiêng, dân chúng đến sì sụp khấn vái, cầu xin mọi điều, cúng quảy đồ vật thực rất nhiều. Khói nhang ngày đêm nghi nghút.

Một bữa nọ, có vị thiền sư cùng vài đệ tử ghé ngang ngôi đền, thiền sư cầm thiền trượng gõ vào tượng ba lần và nói: Tượng do đất đắp nên, nhờ dân chúng thờ phụng mà thành linh thiêng, cớ sao dám lộng hành, tác oai tác phúc, hưởng đồ sát sinh cúng dường.

Tượng lập tức vỡ thành nhiều mảnh và kể từ đó ngôi đền hết linh thiêng.

 

Nữ tổng thống Hoa Kỳ, bà ở đâu?

 

Trường hợp của Lott, ngay Tổng Thống Bush cũng chẳng bênh vực, cứu vớt gì được. Các Thượng Nghị Sĩ Cộng Hòa cũng vậy. Người nào cũng lo thủ lấy thân. Đi ngược lại nguyện vọng của Mỹ đen, rất có thể năm 2004, quyền lực chuyển sang tay đảng Dân Chủ. Lúc đó vua quan đảng Cộng Hòa về vườn cả nút. Nếu không hy sinh Lott, thì biến cố ngày nay sẽ là một ung nhọt của đảng Cộng Hoà để đảng Dân Chủ chọc mũi dùi vào khuấy động suốt hai năm nữa. Nào ai biết kết quả sẽ ra sao?

50 năm trước đây, Mỹ đen chỉ là những tên nô lệ thấp hèn, nay đã trở thành một khối lượng đông đảo cần được ve vãn, có khả năng khuynh loát cán cân chính trị nước Mỹ, làm rung chuyễn Toà Bạch Ốc và Lưỡng Viện. Đời cha ăn mặn, đời con khát nước, ngày trước cha ông mang Mỹ đen vào làm nô lệ, ngày nay con cháu phải trả món nợ này. Nó lú thì có chú nó khôn, đại đa số Mỹ đen chưa kịp nhận thức lên tiếng về câu nói của Lott, tức thời có đảng dối lập vẽ đường cho hươu chạy, tạo nên cơn bão chính tri. Chuyện bé xé ra to, khiến Lott hết phương vùng vẫy. Quần chúng có thể mau quên, nhưng ''nhà báo chúng nó'' nhớ dai lắm. Lại nữa, thời đại mới với kỹ thuật tồn trữ văn khố bằng điện tử, chỉ cần gõ nhẹ vài nút, là tất cả dĩ vãng của Lott hiện ra trên màn ảnh. Trong lời xin lỗi, Lott cho hay vì lỡ lời nên nói ra một câu thiếu suy nghĩ, nhưng tài liệu báo chí trưng ra đã phản bác lại lời Lott. Lott đã nói nhiều lần những š tương tự, báo chí ghi lại nguyên văn những câu nói đó với ngày tháng chính xác, làm ông ta cứng họng không chối cãi được

Ngay khi một vị Tổng Thống đắc cử, đảng liên hệ va ban cố vấn đã chuẩn bị đường lối để thắng cử trong 4 năm sắp tới. Bush cũng không ra ngoài thông lệ đó. Bây giờ là năm 2002. Còn hai năm nữa, năm 2004 cuộc bầu cử Tổng Thống sẽ diễn ra, nhưng ngay từ bây giờ dư luận đã bắt đầu sôi nổi. Chắc hẳn chúng ta chưa quên kỳ bầu cử năm 2000, cuộc bầu cử dai dẳng nhất lịch sử Mỹ quốc. Gore thắng Bush nửa triệu phiếu do dân bầu nhưng lại thua số phiếu cử tri đoàn (electoral vote). Dư luận ngóng chờ xem Gore có tái tranh cử năm 2004 hay không, nhưng tháng 12. 2002 Gore tuyên bố bỏ š định nhòm ngó chức vị Tổng Thống. Ngay lập tức người ta điểm mặt một số ứng viên tương lai của đảng Dân Chủ.

Những khuôn mặt sáng giá thuộc nam gìới như John Kerry, Joseph Lieberman được nhắc đến, nhưng tuyệt nhiên không thấy báo chí đề cập tới phái nữ, đặc biệt là bà Thượng Hillary Rodham Clinton, người mà 2 năm trước đây xầnm xì sẽ tranh cử chức vụ Tổng Thống năm 2004. Thế là thế nào? Biết bao giờ phụ nữ Hoa Kỳ mới vùng lên được. Trong khi trên thế giới có trên 20 quốc gia mà vị nguyên thủ là phái nữ, thế mà xứ Hoa Kỳ nổi tiếng Lady First vẫn còn lẹt dẹt theo xa.

 

Trần Quán Niệm.